ارتباط ظهور امام زمان علیه‌السلام با ظلم و جور درجهان

خواندنش خالی از لطف نیست


سؤال:

اگر لازمه‌ی ظهور امام زمان علیه‌السلام پُر شدن زمین از ظلم و جور است، پس کوشش در نشر نیکی وتقوی ظهور آن حضرت را به تأخیر می‌اندازد.

یکی از موضوعات مهم که در جامعه مورد بحث قرار می‌گیرد، این است که:

آیا به طور حتم باید دنیا را ظلم و جور بگیرد تا حضرت ظهورکنند و اگر ظلم و جور کم باشدحضرت نمی‌آید؟ و به دنبال آن این سؤال پیش می‌آید که آیا ما باید به ظلم و جور بیفزاییم یا خیر چنین وظیفه‌ای نداریم؟

در روایات متعدد آمده است:

الْقَائِمُ الْمُنْتَظَرُ الَّذِی یَمْلَأُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً کَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً1

حضرت قائم علیه‌السلام که مردم منتظر او هستند کسی است که خداوند عزوجل به وسیله‌ی او زمین را از عدل و داد پُر می‌کند همچنان که از ظلم و ستم پُر شده باشد.

و در روایتی از امام باقرعلیه‌السلام تعبیر بَعْدَ مَا تَمْتَلِئُ2 آمده است که از نظر بحث با روایات دیگر تفاوتی ندارد. یعنی:

خداوند دنیا را از عدل وداد پُر می‌کند همان‌طورکه پر از ظلم و جور شده باشد.

برای حل مشکلِ این روایات، سه تعبیر مُلِئَت، جوراً و ظلماً، کماملئت یا بعدَ تَمْتَلِئُ را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

 

1. مفهوم مُلِئَت و  تَمْتَلِئُ  (پُری)

واژه‌ی مُلِئَت و تَمْتَلِئُ یعنی «پرُ شده است»3؛ و پُر مفهومی نسبی است. پر از چه چیزی؟ زیرا نسبت به هر چیزی پربودن کیفیت انجامش فرق می‌کنـد. اتاقِ پـرجمعیت یک معنی دارد و اتاق پـرگل یا اتاق پر از عطر یک معنـای دیگر دارد. می‌گوینداتاق پر از عطر است. خُب، آیا با پـر شدن اتاق از عطر دیگر در آن فـرش نیست؟! میـز و نیمکت نیست؟! آدم نیست؟! لوستر و لامپ نیست؟! یا خیر، همه‌ی این‌ها هستند و آن هم هست! پس پُری از عطر منافاتی ندارد با پُری از آدم و سایر لوازم... می‌گوییم خیابان پُر از ماشین است ولی می‌بینیم جمعیت زیادی در پیاده‌روهای خیابان در حرکتند، اما پُری صادق است. پس چیزی با این پُری منافات دارد که از جنس خودش باشد.

 

2.   مفهوم جور و ظلم

جور و ظلم یعنی تعدی، تجاوز ناحق، بی‌عدالتی؛ و این غیر از فساد و غیـر از کفر است. وقتی می‌گوییم «پـر از ظلم وجـور» معنایش پر از تارک‌الصلاتی نیست، پر از روزه‌خـواری نیست، و حتّا پر از کفر و شـرک هـم نیست و فقط پـر از ظلم است. ضمناً مفهـوم ظلـم طوری نیست که همه بخواهند ظالم باشند. کلمه‌ی ظلم مثل همان بوی عطر است که گفتیم ممکن است در یک شرایطی همه جا را ظلم و جـور بگیرد و در عین‌حال افـراد صالح هم وجـود داشته باشند. ما می‌توانیم از نظر عبارت بگوییم که در روز عاشورا صحرای کربلا را ظلم فرا گرفته بود و البته این یک عبارت درستی است؛ اما در عین‌حال امام حسین علیه‌السلام هم در آن صحرا حضور داشت. آیا این عبارت بدان  معناست که امام حسین علیه‌السلام هم مرتکب ظلم می‌شد؟

برای صدق پرشدن از ظلم و جُور لازمه‌اش  فساد ما نیست و لازمه‌اش ترک نماز و روزه‌ی ما نیست، بلکه کافی است دو اَبَر قدرت باهم بسازند و دنیا را به ظلم و جور بکشانند و در عین‌حال یک ملّتی صالح وجود داشته باشد بنابراین اگر ظلم و جور دنیا را می‌گیرد دیگر تو چرا باید در مسیر ظلم حرکت کنی؟ چرا باید تـو به مسیر فساد کمک کنی؟

موضوع به این شکل نیست که اگر تو خوب باشی در پُربودن دنیا از بدی‌ها نقصی ایجاد گردد. خواه تو خوب باشی و خواه بـد، ظلم ممکن است فراگیر شود، ممکن است فراگیر نشود. پس پرشدن از ظلم منافاتی با خوبی بنده و شما و آن خانواده و آن قبیله و این‌گونه مطالب ندارد.

 

3.   مفهوم ما مُلِئَت

در مورد تعبیر ما مُلِئَت، یا بَعدَ تَمْتَلِئُ باید دقت کنیم که این عبارت بیان‌گر اوضاع و احوال جهان در هنگام ظهور است و به هیچ عنوان نمی‌خواهد شرط ظهور را بیان کند. اگر شرط ظهور پرشدن ظلم و جور است ، علت غیبت هم باید کمی ظلم و جور باشد. حال آیا واقعاً هنگامی که حضرت می‌خواست غایب شود ظلم و جور کم بود؟ و آیا حضرت به هنگام غیبت به معتمد خلیفه‌ی عباسی اعلام فرمود که چون شما کم ظلم و جور می‌کنید، لذا ما غایب می‌شویم و هر وقت ظلم و جورتان به حدّ کافی رسید آن وقت ظهور می‌کنیم؟

آیا حضرت به هنگام غیبت به مردم آن زمان فرمود چون شما متدین هستید لذا ما غیبت می‌کنیم و هر وقت بی‌دین‌تر شدید می‌آییم؟ پس معلوم می‌شود که شرط ظهور ایشان وجود ظلم و جور نیست. بنابراین روایت هیچ‌گونه شرطیتی را نمی‌رساند و هیچ بحثی نیست که ما بگوییم علت ظهور حضرت این است و هرکس هم که از روایات اسلامی این‌گونه برداشت کند اسلام را درست نفهمیده است.4

 

  1. بحارالأنوار، ج51، ص73، ح18.
  2. بحارالأنوار، ج51، باب2، ص29، ح2.
  3. منجدالطلاب، ص545.
  4. گفتارهایی پیرامون امام زمان علیه‌السلام ، ص179.